Қоғам болған соң, түрлі көзқарастардың түйісуі, түсініспеушіліктер мен дау-дамайлардың туындауы – заңды құбылыс. Ал сол келіспеушілікті сотқа жеткізбей, екі тарапқа да тиімді жолмен шешу – өркениеттіліктің көрінісі. Осы орайда, бүгінгі қоғамда медиация институтының орны ерекше болып отыр. Медиация – бұл екі жақтың да мүддесін ескере отырып, дауды бейбіт жолмен шешуге бағытталған баламалы процесс. Медиатор билік етуші немесе үкім шығарушы емес, ол – дауласушы тараптарды диалогқа шақырып, ортақ мәмілеге келуге көмектесетін тұлға. Бұл бағытта Шу аудандық соты айтарлықтай нәтижелі жұмыстар жүргізіп келеді. Судьялар дауды сотқа дейін және сот өндірісі барысында медиация тәртібімен бейбіт шешудің артықшылықтарын халыққа кеңінен түсіндіріп, тараптардың татуласуына ықпал етуде. Шу аудандық сотының тәжірибесі көрсеткендей, азаматтық және отбасылық даулардың басым бөлігі медиаторлар мен судья-медиаторлардың көмегімен бітімгершілікпен аяқталып жатады.
Сот процесімен салыстырғанда медиацияның қоғам мен жеке тұлға үшін пайдасы өте зор. Мұнда тараптардың теңдігі мен еріктілігі басты орында тұрады, себебі ешкім мәжбүрлеп келісімге келтірілмейді және шешімді тараптардың өздері қабылдайды. Сонымен қатар, медиация уақыт пен қаржыны едәуір үнемдейді. Сот процестері айлап, тіпті жылдап созылуы мүмкін болса, медиация бұл мәселені санаулы кездесулерде-ақ шешуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ процесс барысында айтылған барлық ақпараттың құпиялылығы сақталады, бұл азаматтардың абыройы мен іскерлік беделін сақтауға кепілдік береді. Ең бастысы, сотта бір тарап ұтып, екіншісі ұтылса, медиацияда екі тарап та ұтатын қағидат жұмыс істеп, азаматтар арасындағы сыйластық пен бауырмалдық сақталып қалады.
Бүгінгі таңда медиация тек отбасылық немесе азаматтық дауларда емес, еңбек, бизнес, тіпті кейбір қылмыстық істер аясында да кеңінен қолданылуда. Қоғамда медиация мәдениетінің қалыптасуы және Шу аудандық соты сияқты сот органдарының бітімгершілік институтын белсенді дамытуы сот жүйесіне түсетін жүктемені азайтып қана қоймай, ел ішіндегі әлеуметтік тұрақтылық пен ауызбіршілікті нығайта түседі. Медиацияның түпкі мақсаты – кімнің дұрыс, кімнің бұрыс екенін анықтау емес, екі тарапты да қанағаттандыратын ортақ шешім табу. Себебі кез келген келіспеушіліктің бейбіт түрде шешілуі қоғамдағы өзара сенімді арттырып, елдегі татулық пен тұрақтылықтың бекемдігін қамтамасыз етеді.
Саламат Айтжанов,
Шу аудандық сотының
судьясы.
