Қант диабеті — ұйқы безінің жеткілікті мөлшерде инсулин бөлмеуі немесе ағзаның бөлінген инсулинді тиімді пайдалана алмауы салдарынан қандағы глюкоза деңгейінің созылмалы түрде жоғарылауы.
Сырқаттың негізгі екі түрі ажыратылады:
1-ші типті қант диабеті: көбіне балалар мен жастарда кездеседі. Ағзада инсулин мүлдем өндірілмейді, сондықтан науқастар өмір бойы инсулин терапиясына тәуелді болады;
2-ші типті қант диабеті: барлық жағдайлардың 90 пайыздан астамын құрайды. Инсулин бөлінгенімен, жасушалар оған сезімталдығын жоғалтады (инсулинге төзімділік). Бұл тип көбінесе жас ұлғая келе, дұрыс тамақтанбау мен аз қозғалысты өмір салты салдарынан дамиды.
Негізгі қауіп факторлары мен белгілері
Аурудың дамуына келесі факторлар тікелей әсер етеді:
-тұқым қуалаушылық (жақын туыстарда диабеттің болуы);
-артық салмақ және семіздік;
-дене белсенділігінің төмендігі (гиподинамия);
-стресс және дұрыс ұйықтамау;
-тағамда тез сіңетін көмірсулар мен майлардың көп болуы.
Дабыл белгілері: ауыздың құрғауы, үнемі шөлдеу, кіші дәретке жиі шығу (әсіресе түнде), себепсіз жүдеу немесе салмақ қосу, көрудің нашарлауы және терідегі жаралардың баяу жазылуы.
Жасырын қауіп: асқынулар, қант диабеті уақытында бақыланбаса, бүкіл ағза жүйесін зақымдайды. Ол жүрек-қантамыр ауруларының, инсульттің, соқырлықтың (ретинопатия), бүйрек жеткіліксіздігінің (нефропатия) және аяқ ампутациясына әкелетін жүйке зақымдануларының (диабеттік табан) негізгі себебі болып табылады. Сондай-ақ, ол иммунитетті әлсіретіп, туберкулез сияқты инфекциялық аурулардың жұғу қаупін еселейді.
Профилактика және скрининг:
Денсаулық өз қолыңызда
2-ші типті қант диабетінің алдын алуға және оны ерте сатысында тоқтатуға болады.
Ол үшін келесі ережелерді сақтау маңызды:
Дұрыс тамақтану: рациондағы қант, тәттілер мен фаст-фуд өнімдерін шектеп, көкөністер, жемістер мен өзекке (клетчатка) бай өнімдерді көбейту.
Белсенді қозғалыс: күніне кемінде 30 минут жаяу жүру, спортпен шұғылдану.
Салмақты бақылау: артық салмақтан арылу инсулинге сезімталдықты айтарлықтай жақсартады.
Тұрақты тексерілу: 40 жастан асқан адамдар мен қауіп тобындағы тұлғалар жылына кемінде бір рет қандағы қант деңгейін анықтау үшін скринингтен өтуі тиіс.
Түйін: қант диабеті — үкім емес, бұл — өмір салтын өзгертуге шақыратын белгі. Салауатты әдеттерді қалыптастыру, уақытылы медициналық тексерістен өту және қан қысымы мен қант деңгейін бақылау — ұзақ әрі сапалы өмір сүрудің кепілі. Өз денсаулығыңызға бүгіннен бастап жауапкершілікпен қараңыз. Қант диабетімен күрес — тек медицина саласының ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті. Алғашқы санитарлық-медициналық көмек деңгейінде скринингтік бағдарламаларды сапалы жүргізу, ауруды ерте сатысында анықтау және халық арасында салауатты өмір салтын насихаттау бұл індеттің бетін қайтарудың жалғыз тиімді жолы болып табылады.
Дүниежүзілік қант диабетімен күрес күні — әрбір азаматты өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауға және уақтылы медициналық тексерістен өтуге шақырамыз!
Гүлжан Кишкентаева,
Шу аудандық орталық ауруханасы КДЕ бөлімінің эндокринолог мейірбикесі.