Баланың өмірге келуі – әрбір отбасы үшін үлкен қуаныш әрі зор жауапкершілік. Дүниеге келген сәттен бастап нәрестенің денсаулығы мен дұрыс дамуы ең алдымен анасының қамқорлығына байланысты. Сол қамқорлықтың ең маңыздысы – ана сүтімен емізу. Ана сүті – жай ғана тағам емес, табиғаттың нәрестеге сыйлаған теңдессіз қорегі, иммундық қорғанысы және өмірінің алғашқы айларындағы толыққанды дамуының негізгі кепілі.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен халықаралық мамандар барлық нәрестені өмірінің алғашқы алты айында тек қана ана сүтімен қоректендіруді ұсынады. Бұл кезеңде балаға су да, шырын да, қосымша тағам да қажет емес. Алты айдан кейін ғана қосымша тағам енгізіліп, сонымен қатар ана сүтімен емізуді екі жасқа дейін немесе одан да ұзақ уақыт жалғастырған жөн.
Ана сүтінің құрамында нәрестенің өсуі мен дамуына қажетті барлық қоректік заттар табиғи түрде үйлесімді мөлшерде болады. Оның құрамында ақуыздар, майлар, көмірсулар, дәрумендер, минералдар, ферменттер мен гормондар ғана емес, сонымен қатар баланы түрлі инфекциялардан қорғайтын иммундық факторлар да мол.
Ең алғашқы бөлінетін қою сарғыш түсті сүт – уыз. Уыздың әрбір тамшысы нәресте үшін аса құнды. Оның құрамында иммуноглобулиндер мен қорғаныш жасушалары өте көп болғандықтан, ол жаңа туған нәрестенің алғашқы табиғи екпесі іспетті әсер етеді. Сондықтан нәрестені туғаннан кейін алғашқы сағаттың ішінде емізу өте маңызды.
Ана сүтімен қоректенген балалар көптеген жұқпалы ауруларға сирек шалдығады. Себебі ана сүті баланың иммундық жүйесін нығайтып, ағзасын бактериялар мен вирустардан қорғауға көмектеседі.
Сонымен қатар ана сүті:
* ас қорыту жүйесінің дұрыс қалыптасуына ықпал етеді;
* ішек инфекцияларының алдын алады;
* тыныс алу жолдары ауруларынан қорғанысты күшейтеді;
* аллергиялық аурулардың даму қаупін төмендетеді;
* семіздік пен қант диабетінің даму қаупін азайтады;
* мидың дамуына оң әсер етіп, есте сақтау қабілеті мен танымдық дамуын жақсартады;
* көру қабілетінің дұрыс қалыптасуына ықпал етеді;
* нәрестенің бойы мен салмағының қалыпты өсуін қамтамасыз етеді.
Ғылыми зерттеулер ана сүтімен қоректенген балалардың мектеп жасында оқу үлгерімі жоғары болатынын және интеллект көрсеткіштерінің де жақсырақ болатынын дәлелдейді.
Емізу – ана мен сәби арасындағы ерекше эмоционалдық байланысты қалыптастыратын маңызды үдеріс. Ана баласын құшағына алып емізген кезде сәби өзін қауіпсіз сезінеді, тынышталады және қоршаған ортаға сенімді бейімделе бастайды.
Емізу кезінде бөлінетін окситоцин гормоны ананың көңіл күйіне де жағымды әсер етеді. Ол босанғаннан кейінгі күйзелістің алдын алып, ананың балаға деген мейірімі мен жақындығын арттыруға ықпал етеді.
Көпшілік ана сүтінің пайдасы тек балаға қатысты деп ойлайды. Алайда емізудің ананың денсаулығына да тигізетін оң әсері өте көп.
Ана сүтімен емізу:
* жатырдың тез жиырылуына көмектеседі;
* босанғаннан кейінгі қан кету қаупін азайтады;
* ананың бұрынғы дене салмағына тезірек оралуына ықпал етеді;
* сүт безі қатерлі ісігінің даму қаупін төмендетеді;
* аналық без обырының даму қаупін азайтады;
* остеопороздың алдын алуға көмектеседі;
* отбасылық бюджетті үнемдейді, себебі арнайы сүт қоспаларын сатып алудың қажеті болмайды.
Нәрестені дұрыс емізу оның жеткілікті мөлшерде сүт емуіне және анада сүттің мол бөлінуіне мүмкіндік береді. Сондықтан баланың тек емізік ұшын ғана емес, емшек айналасындағы қара қоңыр бөліктің басым бөлігін аузына дұрыс алуына назар аудару қажет.
Нәрестені сұранысына қарай емізу ұсынылады. Белгілі бір уақытқа байланбай, бала ашыққан сайын емізу сүттің мол бөлінуіне ықпал етеді. Әсіресе түнгі емізудің маңызы зор, өйткені дәл осы уақытта сүт түзілуіне жауап беретін пролактин гормоны белсенді бөлінеді.
Кейбір аналар алғашқы күндері «сүтім аз» деп алаңдайды. Алайда көп жағдайда бұл – уақытша құбылыс. Баланы жиі емізу арқылы сүттің мөлшері табиғи түрде көбейеді. Сондықтан дәрігердің кеңесінсіз жасанды қоспаларға асықпаған жөн.
Сүттің мол болуы үшін ана дұрыс әрі теңгерімді тамақтануы, жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішуі, тынығуы және күйзелістен аулақ болуы қажет. Отбасы мүшелерінің қолдауы да бұл кезеңде ерекше маңызды. Егер емізу кезінде ауырсыну, сүттің тоқтап қалуы немесе басқа да қиындықтар туындаса, міндетті түрде дәрігерге немесе емізу жөніндегі маманға жүгінген дұрыс.
Ана сүті – ешқандай тағаммен алмастыруға келмейтін табиғи байлық. Ол баланың денсаулығын нығайтып қана қоймай, оның толыққанды өсіп-жетілуіне, ақыл-ойының дамуына және болашақтағы өмір сапасының жоғары болуына негіз қалайды. Сонымен бірге ананың денсаулығын сақтауға да зор үлес қосады.
Әрбір ана сәбиіне өміріндегі ең жақсы бастаманы сыйлай алады. Ол – ана сүті. Сондықтан ана сүтімен емізуді қолдау – тек отбасының ғана емес, бүкіл қоғамның маңызды міндеті. Денсаулығы мықты ұрпақ – еліміздің жарқын болашағының кепілі.
Е. ОСПАНОВА,
Шу қалалық емханасы профилактика бөлімінің меңгерушісі.
