«Туған жерге туыңды тік» деген қазақтың тағылымды тәмсілі бекер айтылмаған. Адам баласы қай қиырда жүрсе де, жүрегінің төрінен туған топырағына деген сағыныш, кіндік қаны тамған мекеніне деген құрмет ешқашан өшпейді. Өйткені туған жер – адамның тамыры, өткенінің куәсі, болашағына бағдар беретін қасиетті мекені. Халқымыздың «Ер туған жеріне, ит тойған жеріне», «Туған жердің түтіні де ыстық» деуі де сондықтан.
Осы ұлағатты ұғымды жүрекпен сезінген Еңбекші ауылындағы алтын ұя мектептің 1996 жылғы түлектері мектеп бітіргендеріне 30 жыл толуын көпшілікке үлгі боларлық игі іспен атап өтті. Бір кездері дәл осы білім ордасының табалдырығын 1979 жылы имене аттаған бүлдіршіндер арада жылдар өткенде елдің әр саласында абыройлы еңбек етіп жүрген азаматтарға айналды. Жүйткіген жүйрік уақыт оларды туған ауылынан қиыр-қиырға жіберсе де ыстық ықыласы мен сүйіспеншілігін әлсірете алмады.
Жүректері туған жерде тоғысқан түлектер бұл кездесуді бір күндік думанмен емес, туған ауылдың игілігіне қызмет ететін сауапты іспен есте қалдыруды жөн көрді. Ауыл тұрғындары мен жолаушыларға арнап заманауи автобус күту аялдамасын тарту етті. Бұл – жай ғана аялдама емес, туған жерге деген құрметтің, азаматтық жауапкершіліктің және кейінгі ұрпаққа қалдырылған өнегенің нақты көрінісі.
Енді мектеп оқушылары, қариялар, аналар мен ауыл тұрғындары аптап ыстықта да, жауын-шашында да, қыстың боранында да қоғамдық көлікті жайлы әрі қауіпсіз орында күтетін болады. Күн сайын жүздеген адамның қажетіне жарайтын бұл нысан ұзақ жылдар бойы туған жерге деген перзенттік парыздың үнсіз ескерткіші болып қала бермек.
Бұл игі бастаманың жүзеге асуына ұйытқы болған азаматтардың бірі – Атахан Нуридинов. Халқымыз «Бітер істің басына, жақсы келер қасына» дейді. Расында, көптің басын қосып, елдік іске бастамашы болу – үлкен жауапкершілік. Оның ұсынысын сыныптастары бірауыздан қолдап, туған ауылға осындай игі тарту жасауға жұмыла кірісті. Бұл – бір адамның емес, бірлігі жарасқан түлектердің ортақ жеңісі.
Осындай игі істе азаматтықтың тағы бір жарқын көрінісі байқалды. Қазақ «Жігітте де жігіт бар, азаматы бір бөлек» дейді. Бірі бастамашы болса, енді бірі соған сүйеу болады. Басқосудың сәнін келтіріп, ақ дастархан жайып, сыныптастары мен ауыл ақсақалдарын ерекше құрметпен қарсы алған Қайрат Утегуловтың кеңпейілдігі көпшіліктің ықыласына бөленді. Қазақтың дархан көңілі мен қонақжайлығы дәл осындай сәттерде айқын сезіледі. Өйткені ақ дастархан – бірліктің, сыйластықтың, берекенің белгісі.
Жаңа нысанның ашылу салтанаты да тағылымға толы болды. Ауылдың қадірлі қариясы Досығұлов Тұрдығұл ақсақал заманауи аялдаманың лентасын қиып, ақ батасын берді. Ақсақал өз сөзінде туған ауылға жасалған мұндай тартулардың ешқашан толастамауын, бұл игі бастаманың кейінгі ұрпаққа үлгі болып, әрбір түлек туған жеріне қолдан келгенше қызмет етуді азаматтық парызы деп білуі керектігін айтты. Батамен басталған істің берекесі болады десек, ақсақалдың ақ тілегі бұл бастаманың мәнін одан әрі арттыра түсті.
Бұл күннің ең әсерлі тұстарының бірі – өмірден өткен сыныптастарын еске алу болды. Түлектер мәңгілік мекеніне аттанған достары Үрпеков Талғар Рысалдыұлы мен Тәжібаев Сәкен Төлендіұлын құрметпен еске алып, рухтарына Құран бағыштады. Бұл – қазақ халқының адамгершілік болмысын, достыққа деген адалдығын, өткенге деген құрметін айшықтайтын тағылымды дәстүр. «Өлі риза болмай, тірі байымайды» деген халық даналығының мәні де осында. Уақыт өткен сайын адамдардың арасы алыстағанымен, мектеп қабырғасындағы достық, бірге өткен балалық шақтың естелігі ешқашан көмескіленбейді. Марқұм болған сыныптастарына дұға бағыштау арқылы түлектер достықтың уақытпен өлшенбейтін қасиет екенін тағы бір мәрте дәлелдеді.
Осындай игі істің жүзеге асуы – ең алдымен шәкірттеріне біліммен бірге тәрбие бере білген ұстаз еңбегінің жемісі. 1996 жылғы түлектердің аяулы ұстазы Чулибаева Сәуле Әліппайқызы шәкірттеріне тек білім нәрін құйып қана қойған жоқ. Ол олардың бойына туған жерге деген сүйіспеншілікті, елге қызмет етудің қадірін, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету секілді асыл қасиеттерді сіңіре білді. Бүгін шәкірттерінің туған ауылына қамқорлық танытып, елге ортақ игілік жасап отырғаны – ұстаз еңбегінің ең үлкен жемісі әрі марапаты. Қазақ «Ұстазы жақсының – ұстамы жақсы» дейді. Расында, жақсы ұстаз тәрбиелеген шәкірттің жүрегінде туған жерге деген махаббат пен елге қызмет ету сезімі әрдайым биік тұрады. Бұл игі іс – Сәуле Әліппайқызының тәлім-тәрбиесінің өміршең екенінің жарқын дәлелі.
Осындай басқосулардың ең үлкен құндылығы – өткенді еске алып қана қоймай, келешек ұрпаққа өнеге қалдыруында. Бүгінгі мектеп оқушылары ағалары мен әпкелерінің бұл игі ісіне қарап, ертең өздері де туған ауылына қандай үлес қоса алатынын ойлайтыны анық. Өйткені өнеге – айтылған сөзден емес, жасалған істен тарайды.
Отанға қызмет ету ең алдымен туған ауылдан, туған мектептен, туған көшеден басталады. Еңбекші ауылының 1996 жылғы түлектері осыны өз істерімен дәлелдей білді. Олар мерейтойдың мәні қымбат той өткізуде емес, елге пайдасы тиетін іс қалдыруда екенін көрсетті. Бұл – туған жерге деген шынайы сүйіспеншіліктің, азаматтықтың, бірліктің және ұстаз тәрбиесінің жарқын көрінісі. Осындай игі дәстүр жалғасын тауып, әрбір түлек туған мектебіне, туған ауылына қолдан келгенше үлес қосуды азаматтық борышы деп білсе, ауылдарымыздың ажары артып, елдің еңсесі биіктей түсері сөзсіз. Өйткені туған жердің гүлденуі – әрбір перзентінің жүрегіндегі жауапкершіліктен басталады.
Сандуғаш ЖЕКСЕНАЛИЕВА,
Еңбекші орта мектебінің 1996 жылғы түлегі.
