Адам ғұмырының қадірі жасаған жасымен ғана өлшенбейді. Оның шын өлшемі — соңынан ергенге көрсеткен өнегесі, өзінен кейінгіге қалдырған игілігі. Бір жанның жүрегіне жақсылық ұялатып, өміріне бағыт бере білудің өзі үлкен бақыт болса, тұтас ұрпақтың санасына сәуле түсіру — ұстазға бұйырған айрықша мәртебе. Сондықтан да жылдар алыстатып, тіршілік сан тарау жолға салғанымен, адам баласы өзін білімге баулыған мұғалімін көңіл төрінен түсірмейді.
Шәкірт жадында ұстаздың айтқан сабағымен бірге адамдық болмысы да сақталады. Қиналғанда демеген сөзі, талаптанғанда танытқан сенімі, қателескенде жөн сілтеген жанашырлығы уақыт өткен сайын қымбаттай түседі. Өйткені ұстаз еңбегінің жемісі бір күнде көрінбейді. Ол кешегі баланың бүгінгі азаматтық келбетінен, адал еңбегінен, елге жасаған қызметінен танылады.
Осындай мағыналы ғұмырдың иесі, саналы өмірін білім мен тәрбиеге арнаған ардагер ұстаз Тынышхан Шапауұлы Жаңабаевтың еңбек жолы — мамандыққа адалдықтың, туған жерге қызмет етудің өнегелі үлгісі. Мұғалімдер күні қарсаңында оның жүріп өткен жолына үңілу арқылы бір адамның тағдырын ғана емес, талай буынның қалыптасуына негіз болған ұстаздық еңбектің қадірін де тереңірек сезінеміз.
Тынышхан Шапауұлы 1950 жылдың 8 наурызында Абай ауылында дүниеге келген. 1969 жылы М.Әуезов атындағы орта мектепті аяқтап, Жамбыл педагогикалық институтына оқуға түседі. Білімге жетелеген талабы оны ұстаздықтың жауапты жолына бастайды. 1973 жылы жоғары білім алған жас маман еңбек жолын өзі оқыған институтта бастап, кейін Жуалы ауданындағы Жангелдин атындағы орта мектепке директор болып тағайындалады.
Жастайынан мектеп басқару — үлкен сенім әрі салмақты сын. Ұжымның тілін табу, оқу мен тәрбиені ұштастыру, әр баланың болашағына жауапкершілікпен қарау басшыдан біліммен бірге байып пен табандылықты талап етеді. Тынышхан Шапауұлының кейінгі ұзақ жылғы басшылық қызметіне осы алғашқы тәжірибе негіз болды.
Отбасылық жағдайына байланысты туған жеріне оралған ол М.Әуезов атындағы орта мектепте физика пәнінен сабақ береді. Кезінде шәкірт болып отырған сыныпқа ұстаз болып оралуының өзінде терең мән бар. Өзі түлеп ұшқан ұясына қайта келіп, кейінгі буынның қанатын қатайтуға атсалысу — туған жер алдындағы перзенттік парыздың көркем көрінісі.
1975 жылдан бастап директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасары қызметін атқарған Тынышхан Шапауұлы 1982–1987 жылдары Баласағұн атындағы орта мектепке басшылық жасады. Ал 1987 жылдан 2013 жылы зейнет демалысына шыққанға дейін М.Әуезов атындағы мектептің директоры болды. Осылайша, оның ғұмырының ең қуатты, ең жасампаз кезеңі мектеп тіршілігімен біте қайнасты. Қоңырау үнімен басталған күндер, ұстаздар ұжымымен атқарылған жұмыс, үлкен өмірге шығарып салған шәкірттер — бәрі де сол ғұмырдың мазмұнына айналды.
Тынышхан Шапауұлының еңбек жолы ел өміріндегі күрделі кезеңдермен сабақтасып жатыр. Тоқырау жылдары, одан кейінгі қоғамдық өзгерістер мен өтпелі кезеңнің тұрмыстық ауыртпалығы ұстаз қауымына да оңай тиген жоқ. Күнкөрістің қиындығы талай шаңырақты алаңдатқан шақта мектептегі білім мен тәрбиенің сабақтастығын сақтау үлкен қажырды қажет етті.
Мұғалімнің де өз отбасы, өз уайымы, өз мұқтажы болды. Соған қарамастан, ол сыныпқа кіргенде алдындағы балаға ертеңнің үмітімен қарады. Өз көңілінде алаң тұрса да, шәкіртінің көңіліне сенім ұялатуға тырысты. Тіршіліктің таршылығы білімге деген талапты тұсауламасын деп еңбек етті. Қиын кезеңдегі ұстаздықтың қадірі де осындай күнделікті, көпшілікке көріне бермейтін жанкешті еңбекте еді.
Ал мектеп басшысына тұтас ұжымның жауапкершілігі жүктелді. Оқу үдерісін жолға қою, әріптестерінің еңсесін түсірмеу, ата-анамен байланысты сақтау, білім ордасының күнделікті қажетіне қарайласу — бір-бірінен бөліп қарауға келмейтін міндеттер. Осындай уақытта мектеп тізгінін ұстап, ұзақ жыл бойы ұрпақ тәрбиесіне қызмет ету Тынышхан Шапауұлының кәсібіне беріктігін танытады.
Елдің еңсесін тіктеуіне әр азамат өз орнында жүріп үлес қосты. Ұстаздың үлесі — қиындыққа қарамастан білім алған, еңбекке араласқан, қоғамнан өз орнын тапқан шәкірттері. Бүгінгі ел игілігі үшін атқарылып жатқан талай істің бастауында кешегі мектеп, сол мектепте баланың талабын ұштаған мұғалім тұр.
Тынышхан Шапауұлының туған ауылына сіңірген еңбегінің бір белесі — 1990 жылы М.Әуезов атындағы орта мектепке жаңа ғимарат салу ісіне ұйытқы болуы. Ауыл үшін мектептің орны қашанда бөлек. Оның табалдырығынан әр буын өз арманын арқалап аттайды. Жаңа білім ордасының бой көтеруіне атсалысу — сол армандардың өрісін кеңейтуге, кейінгі ұрпақтың игілігіне жасалған қамқорлық.
Ұстаздың тәрбиеге қатысты ұстанымы мектеп жанындағы мұражай жұмысынан да көрініс тапты. 2004 жылы құрылған мұражайға жетекшілік етіп, аудандағы халықтар достығын, ұлттардың тарихын, салт-дәстүрі мен өнерін танытуға еңбек сіңірді. Өткенді таныған баланың туған жерге ықыласы тереңдеп, өзгенің мәдениетіне құрметі артады. Бұл бастама білім мен тәрбиені өмірмен байланыстырудың, жас ұрпаққа ел ішіндегі татулықтың бағасын ұғындырудың бір жолы болды.
Ол басқарған мектеп ұжымының еңбегі мұғалімдер мен оқушылардың түрлі деңгейдегі олимпиадалар мен байқауларда жеткен жетістіктерімен де айшықталды. Әр жеңістің артында шәкірттің ізденісі, педагогтің төзімі, тұтас ұжымның қолдауы бар. Осындай ортада басшының еңбегі әріптесіне сенім артып, бастамасына дем беруінен, ортақ іске жұмылдыра білуінен танылады.
Көп жылғы қажырлы қызметі құрмет грамоталарымен, «ҚР Білім беру үздігі», «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгілерімен бағаланды. Тынышхан Шапауұлы «Шу ауданының Құрметті азаматы» атанып, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалімен марапатталды. Бұл құрметтің әрқайсысында мектепке арналған жылдардың, ұрпаққа жұмсалған күш-жігердің, ел сенімін ақтауға ұмтылған азаматтық еңбектің салмағы бар.
Қоғамдық қызметпен қатар, отбасындағы әкелік міндетін де абыроймен атқарып, бір ұл, екі қыз тәрбиеледі. Мектепте шәкіртке көрсеткен өнегесі өз шаңырағында әкелік қамқорлықпен жалғасты. Ұрпақ тәрбиесін өмірлік мұрат еткен жан үшін осы екі жауапкершіліктің де орны қымбат.
Тәуелсіздігіміздің 35 жылдығында елдің жүріп өткен жолын ой елегінен өткізгенде, Тынышхан Шапауұлы секілді ұстаздардың еңбегін де құрметпен атаймыз. Мемлекеттің іргесін бекітіп, болашағын баянды ететін азамат мектепте қалыптасады. Оның бойындағы жауапкершіліктің, білімге құштарлықтың, туған жерге сүйіспеншіліктің бастауында мұғалімнің маңдай тері жатыр. Осы тұрғыдан алғанда, ардагер ұстаздың ғұмыры — елдің рухани кемелденуіне, ұрпақтың білімді болып өсуіне арналған ғұмыр.
Ұстаз үшін ең жүрекке жақын құрметтің бірі — жылдар өткенде алдынан шыққан шәкіртінің ықыласы. «Ағай, мен сіздің шәкіртіңіз едім…» деген бір ауыз сөз қаншама естелікті жаңғыртады. Кешегі баланың есейіп, елге сыйлы азамат болғанын көру ұстазға өз еңбегінің мәнін қайта сезіндіреді. Бір кезде өзі жаққан білім шырағының сөнбегеніне, шәкіртінің өмір жолын жарық етіп келе жатқанына қуанады.
Мұғалімдер күні — осындай мағыналы ғұмырға тағзым ететін, ұстаз алдында айтылмай жүрген алғысты жеткізетін күн. Тынышхан Шапауұлы Жаңабаевтың өнегелі еңбек жолы кейінгі буынға мамандықты сүюдің, сенімге берік болудың, елге адал қызмет етудің үлгісі болып қала береді.
Уақыт өткен сайын мектептен талай ұрпақ түлеп ұшады. Сол ұрпақтың жүрегінде ұстаздың сөзі, мінезінде тәрбиесі, ісінде өнегесі жалғасады. Ұстаздың ұлылығы — өзі жүрген жолдың ұзақтығында ғана емес, сол жолдан бастау алған шәкірт ғұмырларының мағынасында.
Айсұлу Байжолова,
Шу ауданы білім бөлімінің әдіскері.
