Кітап – адамзаттың рухани қазынасы, білім мен тәрбиенің қайнар көзі. Кітап оқыған адамның ой-өрісі кеңейіп, дүниетанымы тереңдейді, сөздік қоры молайып, өзіндік көзқарасы қалыптасады. Әсіресе, өскелең ұрпақтың бойында кітап оқуға деген қызығушылықты арттыру – білімді, парасатты әрі бәсекеге қабілетті ұлт қалыптастырудың маңызды қадамы. Осы мақсатта Шу ауданының білім бөлімінің «Жібек жолы мектеп-лицейі» КММ-де «Кітап оқитын ұлт» марафоны аясында оқушылардың кітап оқу мәдениетін дамытуға, көркем әдебиетке деген сүйіспеншілігін арттыруға және оқырмандық белсенділігін қалыптастыруға бағытталған жүйелі жұмыстар жүргізілуде.
Жуырда мектепте «Кітап оқы – ойыңды өсір, оқыған ұрпақ – ұлт болашағы» тақырыбында кітап оқу марафонының салтанатты ашылуы өтті. Марафонның алғашқы кезеңі 6 сынып оқушыларынан бастау алды. Іс-шараның басты мақсаты – оқушыларды кітап оқуға баулу, олардың әдеби шығармаларға қызығушылығын ояту, оқығанын түсіну, талдау және өз ойын еркін жеткізу дағдыларын дамыту. Марафон барысында оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдері мен әлем әдебиеті авторларының шығармаларына назар аудару көзделген. Көркем шығармалар арқылы оқушылар адамгершілік, адалдық, еңбекқорлық, достық, отансүйгіштік секілді құндылықтарды бойына сіңіріп, кейіпкерлердің іс-әрекетіне баға беруге, шығарманың негізгі идеясын түсінуге және оқыған туындысынан өмірлік сабақ алуға үйренеді. Кітап оқу тек шығарманың мазмұнымен танысумен шектелмейді. Ол – оқырманның ойлануына, сұрақ қоюына, ақпаратты саралауына және өзіндік пікір қалыптастыруына мүмкіндік беретін танымдық үдеріс. Сондықтан марафон аясындағы жұмыстар оқушылардың кітапты өз бетінше оқуына ғана емес, оқыған туындысын талқылауына, алған әсерімен бөлісуіне және өзге оқырмандардың пікірін тыңдауына бағытталған.
Марафонның келесі кезеңі 2026 жылдың 25 қыркүйегінде 7 сынып оқушыларымен ұйымдастырылған «Кітап оқыған ұрпақ – озық ұлт» тақырыбындағы дөңгелек үстелмен жалғасты. Басқосу барысында кітаптың адам өміріндегі орны, оқырмандық мәдениет, көркем әдебиеттің тәрбиелік мәні және жас ұрпақтың рухани дамуындағы кітаптың рөлі төңірегінде пікір алмасуға басымдық берілді. Дөңгелек үстелдің ерекшелігі – оқушылардың өз ойларын ортаға салып, кітап оқудың жеке тұлғаның қалыптасуына ықпалын талқылауына мүмкіндік берілуі. Мұндай кездесулер балалардың сөйлеу мәдениетін жетілдіріп, пікірін дәлелдеуге, өзгенің көзқарасын құрметтеуге және ортақ ой түюге үйретеді. Сонымен қатар оқушылар арасында оқыған кітабы туралы әңгімелесу, шығарманың мазмұны мен идеясын талдау арқылы кітапқа деген қызығушылықты арттыруға жағдай жасалады.
Ал 2026 жылдың 1 қазанында марафон «Оқы. Ойлан. Бөліс!» атты кітап оқу челленджі арқылы 8 сынып оқушыларымен жалғасын тапты. Челлендждің негізгі идеясы – оқуды күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналдыру, оқушыларды өздері оқыған шығармаларын таныстыруға және оқырмандық тәжірибесімен бөлісуге ынталандыру. «Оқы. Ойлан. Бөліс!» ұстанымы кітап оқудың үш маңызды кезеңін біріктіреді. Біріншісі – шығарманы оқып, мазмұнын түсіну, екіншісі – оқылған ақпаратты саралап, негізгі ойды анықтау, үшіншісі – алған әсер мен тұжырымды өзгелермен бөлісу. Осы арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын дамытуға, сыни ойлау қабілетін жетілдіруге және өз ойын жүйелі жеткізуіне ықпал ету көзделеді. Бүгінгі ақпараттық қоғамда оқушылардың кітаппен қарым-қатынасын нығайту ерекше маңызға ие. Ақпарат ағыны күшейген заманда мәтінді үстірт қабылдамай, оның мазмұнын терең түсіну, маңызды деректерді ажырату, ақпараттың мәнін бағалау – әрбір жас үшін қажетті дағдылар. Кітап оқу марафоны осы қабілеттерді қалыптастыруға және оқушылардың білімге деген ынтасын арттыруға бағытталған. Кітап оқу мәдениетін дамыту мәселесі Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың да назарында. Президент 2026 жылғы 16 мамырда «Кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды. Құжатта кітап оқу мәдениетін дамыту мен зерделі ұлт қалыптастыру мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі ретінде айқындалған. Сондай-ақ балалар мен жастар арасында тұрақты оқу дағдыларын қалыптастыру, заманауи кітапханаларды дамыту және ұлттық әдеби мұраны кеңінен насихаттау міндеттері белгіленген.
Мемлекет басшысы ұстаздармен кездесуде кітап оқу мәдениетін насихаттауға айрықша назар аудару қажеттігін атап өтті. Бұл ұстаным кітап оқуды тек білім алу құралы ретінде емес, қоғамның зияткерлік және мәдени әлеуетін арттыратын маңызды құндылық ретінде қарастырудың маңызын көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, мектеп кітапханасы мен білім беру ұйымдарының алдында үлкен міндет тұр. Оқушыны кітап оқуға мәжбүрлеу емес, оның кітапқа деген шынайы қызығушылығын ояту, өзіне ұнайтын шығарманы таңдауына мүмкіндік беру және оқыған дүниесін өмірмен байланыстыра білуіне жағдай жасау маңызды. Мұғалімдер мен кітапханашылардың бірлескен жұмысы, мазмұнды әдеби кездесулер мен оқырмандық бастамалар осы мақсатқа қызмет етеді.
Жібек жолы мектеп-лицейінде «Кітап оқитын ұлт» марафоны аясында ұйымдастырылып жатқан іс-шаралар оқушылардың кітапқа жақын болуына, әдеби орта қалыптастыруға және оқырмандық белсенділігін арттыруға бағытталған. 6 сыныптан басталған марафонның 7 сыныптардағы дөңгелек үстелмен, 8 сыныптардағы челленджбен жалғасуы кітап оқу мәдениетін әртүрлі форматта насихаттауға мүмкіндік беріп отыр. Кітап оқу – біркүндік науқан емес, үздіксіз жалғасатын рухани қажеттілік. Бүгін кітаппен дос болған бала ертең білімді, саналы, ойлы азамат болып қалыптасады. Сондықтан оқитын ұрпақ тәрбиелеу – мектептің ғана емес, отбасы мен тұтас қоғамның ортақ міндеті.
Кітап оқитын ұрпақ – елдің ертеңіне жауапкершілікпен қарайтын, білімді бағалайтын және болашаққа сеніммен қадам басатын ұрпақ. Ал оқырман ұлттың қалыптасуы әр баланың қолына кітап алып, оны ықыласпен оқудан басталады.
Ж.Суюмбаева,
Ш.Жумабек.
«Жібек жолы мектеп-лицейінің» кітапханашылары.
